تعاملات اجتماعی انسان با چت‌بات‌ها و ربات‌ها

• 1405-05-20

بازتعریف ارتباط در عصر دیجیتال

تعاملات اجتماعی انسان با چت‌بات‌ها و ربات‌ها

در کنار پیشرفت سریع فناوری، شکل رابطه و ارتباط انسان با فناوری نیز در حال تغییر است. چت‌بات‌های مبتنی بر هوش مصنوعی دیگر فقط برای پاسخ‌گویی به پرسش‌های مشتریان استفاده نمی‌شوند؛ میلیون‌ها نفر هر روز با آن‌ها گفت‌وگو می‌کنند و این گفت‌وگوها به نوعی ارتباط اجتماعی جدید تبدیل شده‌اند

چت‌بات‌ها وارد حوزه سلامت روان هم شده‌اند

 طبق مقاله، بررسی انجمن روان‌شناسی آمریکا از روان‌شناسان دارای مجوز نشان داده است که بخشی از بیماران برای خودتشخیصی، دریافت جملات تأکیدی، یادآوری رفتارها و حتی در کنار درمان حرفه‌ای، از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند. بنابراین چت‌بات‌ها عملاً برای برخی افراد به نوعی پشتیبان اجتماعی و عاطفی تبدیل شده‌اند.

از سوی دیگر، پژوهش‌ها نشان می‌دهند گفت‌وگو با چت‌بات می‌تواند واکنش‌های عاطفی عمیقی ایجاد کند. برخی کاربران نوعی «دلبستگی شبه‌اجتماعی» به چت‌بات پیدا می‌کنند. در مطالعات کنترل‌شده، تعامل با چت‌بات در بعضی شرایط باعث کاهش اضطراب شده است؛ اما استفاده بیش از حد و اتکای عاطفی به آن می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد و احساس تنهایی را افزایش دهد

مشکل مهم این است که رابطه با چت‌بات اساساً با رابطه انسانی تفاوت دارد. انسان‌های واقعی با یکدیگر مخالفت می‌کنند، مذاکره می‌کنند، مصالحه می‌کنند، گاهی از خواسته‌های خود می‌گذرند و باید احساسات طرف مقابل را در نظر بگیرند. چت‌بات‌ها معمولاً برای پاسخ‌گویی همدلانه و موافق طراحی شده‌اند و همین ویژگی ممکن است کاربر را از تجربه طبیعی اختلاف نظر و سازش دور کند.

مقاله چهار سازوکار اصلی را در شکل‌گیری رابطه شبه‌اجتماعی با چت‌بات‌ها مطرح می‌کند:

1. انسان‌انگاری فناوری:

انسان‌ها به‌طور طبیعی ویژگی‌های انسانی را به حیوانات، اشیا و فناوری نسبت می‌دهند. چت‌بات‌ها نیز عمداً با زبان، شخصیت و پاسخ‌هایی شبیه انسان طراحی می‌شوند و همین موضوع باعث می‌شود کاربر راحت‌تر آن‌ها را همچون یک موجود اجتماعی تصور کند. مشکل اینجاست که چنین برداشتی می‌تواند انتظارات غیرواقع‌بینانه و آسیب‌پذیری بیشتر ایجاد کند

2. پارادوکس تنهایی:

چت‌بات ممکن است در کوتاه‌مدت این احساس را ایجاد کند که کسی به حرف‌های ما گوش می‌دهد. اما بر اساس پژوهش‌هایی که مقاله به آن‌ها اشاره می‌کند، تعامل بیشتر و وابستگی عاطفی بیشتر به چت‌بات می‌تواند در بلندمدت با افزایش تنهایی و کاهش ارتباط با انسان‌های واقعی همراه باشد

3. آسیب‌پذیری کاربران:

چت‌بات‌ها ممکن است دچار سوگیری یا «توهم» اطلاعاتی شوند و همیشه قادر به تشخیص درست شرایط حساس روان‌شناختی نیستند. بنابراین، حتی اگر پاسخ‌هایشان بسیار همدلانه به نظر برسد، نمی‌توان تضمین کرد که در مواجهه با افرادی که از نظر روانی آسیب‌پذیرند، واکنش مناسب و ایمنی داشته باشند. مقاله تأکید می‌کند که چت‌بات‌ها تا زمانی که به‌طور مشخص بر اساس روش‌های روان‌شناختی مبتنی بر شواهد آموزش ندیده‌اند، جایگزین درمانگر انسانی محسوب نمی‌شوند

4. تضعیف ارتباط انسانی:

اگر فرد به گفت‌وگوهایی عادت کند که در آن طرف مقابل تقریباً همیشه موافق و همراه است، ممکن است تحمل او برای اختلاف نظر طبیعی کاهش پیدا کند. در نتیجه، چنین ارتباطی می‌تواند گفت‌وگویی خودمحورانه‌تر ایجاد کند و توانایی فرد برای کنار آمدن با تعارض، مذاکره و مصالحه در روابط واقعی را تضعیف کند

با این حال، نویسنده نگاه کاملاً منفی به این فناوری ندارد. از آنجا که بسیاری از افرادی که به خدمات سلامت روان نیاز دارند به درمان دسترسی پیدا نمی‌کنند، چت‌بات‌های تخصصی سلامت روان می‌توانند در افزایش دسترسی به کمک روان‌شناختی نقش داشته باشند. البته این امر مستلزم طراحی و آموزش دقیق آن‌ها بر اساس شواهد علمی است.

مقاله همچنین درباره نوجوانان هشدار می‌دهد. نوجوانان از کاربران سنگین شبکه‌های اجتماعی و فناوری‌های تعاملی هستند و ممکن است نسبت به بزرگسالان به شکل متفاوتی به چت‌بات‌ها وابسته شوند. به همین دلیل، نویسنده بر ضرورت پژوهش بیشتر درباره نحوه استفاده نوجوانان از این فناوری و نقش والدین و مراقبان تأکید می‌کند.

در مرحله بعد، ترکیب چت‌بات‌های هوش مصنوعی با ربات‌های انسان‌نما شکل تازه‌ای از ارتباط شبه‌اجتماعی ایجاد خواهد کرد. پرسش‌هایی اساسی مطرح می‌شود: آیا در آینده ربات‌ها را همتای خود خواهیم دانست و برای آن‌ها نوعی حقوق انسانی قائل خواهیم شد، یا صرفاً آن‌ها را ابزارهایی برای انجام خواسته‌های خود می‌بینیم؟

آیا ربات‌ها زبان، فرهنگ، هنجارها و ارزش‌های ما را بازتاب خواهند داد؟

نویسنده در پایان به پدیده‌ای حتی پیچیده‌تر اشاره می‌کند:

برخی افراد ممکن است به چت‌بات‌ها دل ببندند یا حتی عاشق آن‌ها شوند.

تنهایی فرد، تمایل او به انسان‌انگاری فناوری و توانایی چت‌بات در ایجاد حس همراهی و حمایت، می‌تواند این پیوند عاطفی را تقویت کند. در نتیجه، شاید در آینده با مفاهیمی مانند مشاوران روابط انسان–ربات یا حتی زوج‌درمانی سایبری روبه‌رو شویم.

ایده مرکزی مقاله این است:

هوش مصنوعی فقط ابزار ارتباط ما را تغییر نمی‌دهد؛ به‌تدریج دارد خود مفهوم رابطه و ارتباط انسانی را تغییر می‌دهد. هرچه چت‌بات‌ها در شبیه‌سازی همدلی، شخصیت و همراهی بهتر شوند، مرز میان «تعامل با یک فناوری» و «رابطه با یک موجود اجتماعی» برای برخی کاربران مبهم‌تر خواهد شد. بنابراین، در کنار مزایای این فناوری، باید پیامدهای روان‌شناختی و اجتماعی وابستگی به آن را نیز جدی گرفت.

 

Reference

https://www.psychologytoday.com/us/blog/psychology-through-technology/202608/redefining-communication-in-the-digital-age

Translation & Summary by

Forsat Clinic

 

 

 

نظرات :

نظرتان را بنویسید :

نظر شما

نام *

نام خانوادگی *

ارسال نظر